Mapy myśli - podstawowe informacje

Spis treści

Czy jest sens stosować

Tony Buzan swojej książce „Mistrzowskie Mapowanie Myśli” (polecam moją recenzję), napisał:

„Gospodarstwa domowe, których członkowie stosują mapowanie myśli, są szczęśliwsze i zdrowsze – a także zdecydowanie spokojniejsze”.

Tony Buzan

Brzmi zachęcająco prawda? 🙂 Natomiast realnie jest to narzędzie fajnie pomagające zarządzanie informacją, wszelaką informacją. Ułatwia zapamiętywanie i zarządzanie. Ale zacznijmy od kilku podstawowych wątpliwości:

Czy Mapy Myśli są trudne do nauczenia?

  • Nie, wystarczy opanować kilka prostych zasad o których poniżej i trochę doświadczenia.

Czym Mapy Myśli są lepsze od własnych rysunków i szkiców, tworzonych według własnego uznania?

  • Bo dają metodę z dobrym balansem pomiędzy notowaniem a rysowaniem, tworząc hierarchię i asocjacje. Jest to wygodne, praktyczne i całkiem przyjemne.

Poniższy wstęp wyjaśnia, dlaczego działa, gdzie stosować, jak stosować i jakich używać narzędzi. Zapraszam.

Mapy myśli – dlaczego to działa

Mapy Myśli, to w dużym uproszczeniu połączenie treści z jakąś formą grafiki, pokazują hierarchię i powiązania ale aby to stworzyć, trzeba intensywniej myśleć niż np. przy biernym notowaniu. W efekcie:

Mapy Myśli pozwalają lepiej zaangażować obie półkule mózgu.

Dzieje się tak, bo w zwykłych sytuacjach głównie wykorzystujemy półkulę lewą, która w skrócie odpowiada za tworzenie szybkich skojarzeń oraz wstępną analizę, lewa półkula jest w pewnym sensie prostym komputerem, działa szybko ale prosto. Natomiast prawa półkula dostarcza nam bardziej kreatywnego myślenia tzw. „artystycznego”. Jest też bardziej krytyczna i wnikliwa. Organizm niezbyt chętnie korzysta z prawej półkuli, bowiem bardziej obciąża energetycznie organizm, są na to liczne badania. Więc jeżeli wystarczy lewa, to na niej poprzestaje.

To dlatego gdy np. nie bierzemy aktywnie udziału w dyskusji/spotkaniu, to zdecydowanie gorzej (oczywiście statystycznie) zapamiętujemy co się działo niż gdy aktywnie uczestniczymy. Dzieje się tak, bowiem w tym drugim przypadku, zaangażowaliśmy nieświadomie prawą półkulę. Dzięki Mapom Myśli, nawet biernie uczestnicząc w spotkaniu możemy wymusić aktywowanie prawej półkuli, dlatego nie tylko lepiej zapamiętamy co się działo, ale też bardziej wnikliwie będziemy uczestniczyć w danym spotkaniu.

Dość podobna sytuacja ma miejsce gdy pracujemy nad czymś aktywnie, tu Mapy myśli pozwolą dodatkowo dopalić umysł do lepszego zaangażowania prawej półkuli. Oczywiście bardziej się to przyda przy pisanym materiale niż przy malowaniu lub komponowaniu utworu muzycznego.

Dzięki Mapom Myśli, łatwiej jest spojrzeć z tzw. lotu ptaka, więc efekt gubienia się w szczegółach jest znacząco mniejszy.

Mapy myśli – zastosowanie

Ja dzielę stosowanie Map Myśli na dwie kategorie sytuacji, w których nieco inaczej będzie się z nimi pracować:

  • Kreatywna – tu Mapy myśli są narzędziem wspomagającym, pozwalającym spojrzeć na zagadnienie z dystansu, ułatwiają ocenę i porządkowanie zagadnienia. A skojarzenia pozwalają twórczo tworzyć nowe ścieżki i pomysły.
  • Odtwórcza – w tym trybie Mapy Myśli pozwalają głównie porządkować materiał a w konsekwencji sprawniej  się w nim poruszać. Tą część dodatkowo dzielę na dwie podgrupy:
    • Techniczne – czyli notatki, przygotowanie prostych konspektów do prezentacji, wystąpień, itp..
    • Zarządcze – jako  narzędzie umożliwiające porządkowanie bieżących spraw oraz spojrzenie z lotu ptaka na zagadnienia wymagające ogarnięcia (nie zastępuje MS Projectów, Ganttów, Exceli itp.). 

Mapy myśli – podstawowe zasady

Tony Buzan podaje wiele kryteriów, które decydują, czy coś jest mapą czy nie. Można się z tym zaznajomić ale ja uważam, że nie ma takiej konieczności. Całkiem dobrze sprawdzającą się zasadą jest brak zasad. To nie jest ciasna notacja, gdzie każda strzałka i relacja musi być zgodna z jakimś metamodelem.

Ale pomocne mogą być wskazówki pozwalające efektywniej pracować, więc w skrócie 3 zasady (szczegóły będą rozwinięte w kolejnych publikacjach – patrz. Spis treści).

  • Nic na siłę – znajdź sytuacje w których Ci się przydają. Z czasem może być ich więcej albo mniej. Inspiracja w kolejnych podrozdziałach.
  • Prosto – tylko najważniejsze słowa kluczowe, jak najmniej tekstu. Dzięki temu można ją łatwiej ogarnąć. Dużo tekstu ją tylko zaciemni i zabierze cenne miejsce.
  • Swoboda – rysuj zgodnie z wyczuciem, nie przejmuj się jeżeli podział kategorii okaże się błędny. Potem to przeniesiesz albo poprawisz. Albo tak zostawisz ale następnym razem wyjdzie lepiej.  A jeżeli tworzysz ją w programie to już w ogóle żaden problem.

Mapy myśli – jakie narzędzia

Ostatni element wstępu, jakie narzędzie. Ja nie trafiłem na takie, które było tym jedynym, dlatego stosuje różne w kolejności jak poniżej:

Kartka papieru:

Po prostu kartka papieru, może to być zwykła kartka, może to być notatnik, może specjalny notatnik przeznaczony na mapy. Lepsza zwykła kartka, którą można zeskanować zarchiwizować np.. W OneNote a papier wyrzucić.

  • Zalety:
    • Rysowanie najlepiej aktywuje umysł (obie półkule), więc daje najlepsze efekty pamięciowo-analityczne.
    • Łatwe przechowywanie np.  MS Office Lens skan i potem wrzucenie do OneNote. Tak utrzymuję od lat bazę wszystkich notatek i projektów. 
    • Nie można kasować, przekładać itp. to jest wada i zaleta, ale większa zaleta. Dzięki temu lepiej odzwierciedlają przebieg sytuacji w której je stosowaliśmy.
  • Wady
    • Do prostszych zastosowania (nie da się zrobić mapy map)
    • Brak możliwości reedycji, przenoszenia gałęzi itp.. nieco ogranicza możliwości stosowania.

Poniżej prosty przykład naszkicowanej mapy wiele lat temu. Dziś wystarczy jeden rzut oka abym sobie całkiem nieźle przypomniał o czym było szkolenie. Dzięki złożonym połączeniom przy tworzeniu i czytaniu automatycznie aktywuje się prawa półkula co tylko pomaga.

Nie ma efektu, że czytamy 5 raz notatkę i ciągle wracamy do początku, bo mózg nam się automatycznie w połowie przełącza na coś innego.
 

Tablet + Rysik

Uwielbiam ten duet (korzystam akurat z iPad wraz z dedykowanym rysikiem i niesamowicie sobie to chwalę), łączy zalety kartki oraz dobrych programów dedykowanych. Głównie notuję w OneNote, czasem w notatkach appla. Pisze się prawie jak na kartce, do lekkiej różnicy można szybko przywyknąć. Szybka zmiana kolorów, łatwe przesuwanie rysunku, jak trzeba do wycieranie itp. Obszar rysunku nie jest ograniczony, więc nie ma problemu jak mapa nagle się rozrośnie. Następnie dostęp do materiałów z dowolnego miejsca, PC, komórka, tablet itp.

  • Zalety
    • Te same co kartka papieru.
    • Możliwość lekkich korekt, przesunięcie obszaru, gumka, zmiana kolorów. Bardzo duża ergonomia.
    • Łatwe zarządzanie np.. W OneNote, można tworzyć różne skoroszyty/sekcje/strony strony można zagnieżdżać, dodatkowo tagować.
  • Wady
    • Tablet to dodatkowe urządzenie, nie zawsze jest pod ręką. Aczkolwiek zamiast nosić notatnik, tablet itp. Często wystarczy po prostu tablet.
    • Nie można tworzyć mapy map. Każda mapa jest niezależna, bez linków itp.

SimpleMind

Program dostępny zarówno na PC jak i urządzenia mobilne. Bardzo ergonomiczny i dopracowany, wygodnie się operuje nawet na smartfonie. Wersja darmowa dość ograniczona, więc aby móc synchronizować mapy, korzystać z chmury konieczna jest wersja płatna. Nie jest to duża suma ale płaci się raz u używa zawsze. W mojej ocenie warto zainwestować. Ja korzystam głownie z tego oprogramowania.

  • Zalety
    • Można tworzyć Mapy Map. Dowolnie zagnieżdżać kolejne mapy w osobnych plikach (porównywalnie jak w Xmind).
    • Gałęzie wstępnie układane są przez aplikację przy dodawaniu, potem już układa się ręcznie, co przybliża to ją do korzyści z kartki papieru.
    • Bardzo duża ergonomia, często używam na smartfonie i jest to bardzo, bardzo wygodnie. Poniższa mapa, była edytowana tylko na smartfonie.
  • Wady
    1. Mniejsze możliwości dodawania markerów jak w XMind. Jest tylko zestaw podstawowych ikon.

Xmind

Oprogramowanie dostępne zarówno na PC jak i urządzenia mobilne. Dostępna jest zarówno wersja darmowa jak i płatna. Wersja darmowa posiada praktycznie wszystko co jest niezbędne. Ze względu na wady opisane niżej ja z tego oprogramowania nie korzystam, wymieniam tylko do kompletu.

  • Zalety
    • Można tworzyć Mapy Map. Dowolnie zagnieżdżać kolejne mapy w osobnych plikach lub wewnątrz jednej dużej.
    • Fajne możliwości stosowania różnych dodatkowych markerów. To jest bardzo przydatne, szczególnie dla zastosowań „zarządczych”
  • Wady
    • Sam układa gałęzie. Mapy są bardziej uporządkowane ale to nie jest moje uporządkowanie, mapa co chwilę zmienia kształt więc traci się jedną z głównych cech map myśli.
    • Dodatkowo automatyczne układanie i porządkowanie sprzyja tworzeniu rozbudowanych map z dużą ilością tekstu – a to niszczy wszelkie zalety Map Myśli.

Podsumowanie